شما اینجا هستید

فرهنگی » شفاف تر از تار، زندگی هنری استاد جلیل شهناز
منبع : محمد عرفان رفیعی

گروه فرهنگی- محمد عرفان رفیعی

در تمام دورانی که موسیقی ایران، دست خوش جدل های تجدد خواهی و سُنت گرایی بود و گاهی مورد تردید و شک واقع میشد، جلیل شهناز موسیقیدان و نوازنده شهیر تار، فارغ از همه جنجال ها با تار خود به نیایش می پرداخت و تنها به پیش‌برد اهداف موسیقایی اش می اندیشید و یک لحظه توقف نکرد.
جلیل شهناز در سال ۱۳۰۰ در اصفهان به دنیا آمد و در خانواده ای که همه اهل ذوق و هنر بودند بالید. پدر او شعبان خان و برادرانش حسین و علی از موسیقیدانان بزرگ زمان بودند و سایر اعضای خانواده نیز با این مقوله آشنایی کاملی داشتند. جلیل شهناز در سال ۱۳۳۶ بر حسب علاقه وافری که به فعالیت در عرصه موسیقی داشت، به دعوت سازمان رادیو به پایتخت آمد و به فعالیت های هنری به صورت حرفه ای ادامه داد و به رادیو تهران که آن زمان تنها در حومه تهران شنونده داشت، راه پیدا کرد. پس از آن فعالیت خود را با رادیو ایران نیز آغاز کرد و این همکاری تا سال ۱۳۵۷ ادامه داشت. سپس تا مدتی  صدای ساز شهناز به گوش مردم نرسید. در این زمان به جز چند اجرای محدود در داخل و خارج از کشور، بیشتر اهل دل و نزدیکان استاد، شنونده ساز او در محافل اُنس و ادب بودند.
آثار ارزشمندی که از تار نوازی‌ جلیل شهناز بعد از سن ۶۰ سالگی در این دوره وجود دارد، حاکی از کمال روز افزون نوای تار وی است؛ به طوری که می توان گفت تار شهناز در طول زمان، آرام آرام خاص‌تر شد و شخصیت مستقل خود را یافت و از همین رو است که وی را پایه گذار یکی از عالی ترین سبک های تار نوازی می دانند.

جلیل شهنار تا اواخر عمر و تا جایی که شرایط جسمانی به وی اجازه می داد، دست از تار نوازی برنداشت و صدای تار او تا آخر صلابت و زیبایی خود را از دست نداد. وی که دارای نشان هنری درجه یک کشور بود، در سال ۱۳۸۳ به عنوان چهره ماندگار هنر و فرهنگ ایران معرفی شد، اما متاسفانه تا لحظه درگذشت این بزرگ مرد عرصه موسیقی هیچ گونه تحلیل مستندی در ارتباط با شیوه های نوازندگی و تکنیکی وی توسط پژوهشگران و نویسندگان موسیقایی انجام نپذیرفت. تا اینکه در سال ۱۳۹۸ کتاب «شفاف تر از تار، زندگی هنری استاد جلیل شهناز» به کوشش شیما حدادگر اصفهانی و انتشارات ماهریس منتشر شد.
شیما حدادگر متولد ۱۳۶۰ و فارغ التحصیل رشته مهندسی برق-مخابرات است. وی نوازنده و مدرس تار و سه تار و همچنین دارای مدرک ممتاز خوشنویسی از انجمن خوشنویسان ایران است. خبرنگار «وطن روز» به بهانه انتشار کتاب شفاف‌تر از تار، گفت‌وگویی با نویسنده این کتاب داشته است.

*خانم حدادگر در ابتدا از مراحل تولید این کتاب بفرمائید
در وهله اول باید بگویم که من به دلیل نوازندگی تار و سه تار و همچنین علاقه شخصی که به استاد جلیل شهناز داشتم، همواره به دنبال ادای دینی نسبت به این استاد موسیقی ایران بودم. یک روز برای تهیه مطلبی راجع به استاد شهناز، به اسناد و منابع موجود مراجعه کردم و آن جا بود که متوجه فقر فاحش فرهنگی نه تنها درباره این چهره برجسته بلکه بسیاری دیگر از استادان به نام شدم.
حدادگر در ادامه افزود: متاسفانه در کشور ما بر خلاف اینکه همواره دایه‌ فرهنگ دوستی سر می‌دهیم اما باید بگویم که نسبت به معاصرین و متاخرین فرهنگی بسیار کم کار بوده ایم تا حدی که بسیاری از چهره های فرهنگی کشور از داشتن شناخت نامه ای معتبر محروم هستند. با وجود این رویدادها و از همه مهمتر پخش اطلاعات ناصحیح در فضای مجازی نسبت به این چهره برجسته، بر آن شدم تا در حد توان و با کمک دوستان، هم‌فکران و هم دلان نسبت به جمع آوری اطلاعات اولیه و موثق راجع به استاد شهناز تلاش کنم.
این نوازنده تار در ادامه افزود: استاد شهناز و به طور کلی استادان قدیم بر خلاف بسیاری از موسیقیدانان حال حاضر کمتر به تعریف کردن از خود و سابقه هنری شان علاقه داشتند و این موضوع سبب شده بود تا اطلاعات بسیار محدودی به صورت مستقیم از وی باقی مانده باشد و اندک اطلاعات موجود نیز مربوط به مصاحبه های خصوصی استاد در دهه ۴۰ و ۵۰ بود که گام های اولیه کتاب بر اساس آن برداشته شد.
حدادگر در ادامه و در پاسخ به پرسش خبرنگار «وطن روز» راجع به محوریت علمی کتاب گفت: این کتاب خوشبختانه شامل ۹ فصل است، که در فصل اول علاوه بر تشریح مفصل زندگی هنری استاد، به تشریح سبک نوازندگی ایشان در سه بخش پی در پی پرداخته شده است که شاکله اصلی آن مکتب موسیقایی اصفهان است. در دیگر فصول کتاب علاوه بر تشریح ویژگی ها و تکنیک های نوازندگی استاد، به بررسی تاثیر کلام و تشابهات کلام بزرگانی همچون حافظ بر ساز جلیل شهناز پرداخته شده است.
همچنین در بخش پایانی کتاب به آراء و نظر بزرگان هنر ایران در ارتباط با شخصیت هنری و اجتماعی جلیل شهناز پرداخته شده است. مهمترین و علمی ترین بخش این کتاب مربوط به اثرشناسی استاد شهناز است که متاسفانه بنا به دلایلی در چاپ نخست کتاب از بخش اثرشناسی، صرف نظر شد اما به زودی و در چاپ جدید بخش اثرشناسی استاد شهناز نیز به صورت کامل و جامع به آن اضافه می شود و در دسترس عموم قرار می گیرد.
حدادگر در پاسخ به پرسش خبرگار «وطن روز» در ارتباط با استقبال عمومی از این کتاب گفت: در وهله اول برایم کمی باور پذیری این موضوع که بتوانم روزی کتابی درباره استاد شهناز منتشر کنم، مشکل بود و این باعث شده بود تا هیچ گاه جنبه های اقتصادی این مجلد برایم مهم نباشد. اما الان خوشحال هستم که توانستم در حد بضاعت و توان خود مجموعه ای منتشر کنم که علاوه بر ۴ بار تجدید چاپ، به صورت سی دی صوتی نیز توسط اداره رادیو و با اجرای استاد بهروز رضوی نیز به علاقه مندان موسیقی ایرانی تقدیم شود.
حدادگر در بخش پایانی صحبت به موضوع احداث آرشیو ملی فرهنگی اشاره کرد و گفت: با توجه به اینکه در هر گوشه این آب و خاک هنر می روید و هنرمندانی هستند که سکوت کرده و هیچ اطلاعاتی از آنان موجود نیست، لازم می دانم که به مسئولین فرهنگی کشور توصیه کنم، هنوز که راویان صادقی برای روایت فرهنگ و هنر این مرز و بوم در بین ما حضور دارند، از این چهره های فرهنگی استفاده کنید و به احداث مرکز مجزا و اختصاصی اسناد فرهنگی ایران یا آرشیو ملی برپدازید. همچنین فرصتی فراهم آوریم تا پژوهش گران بتوانند پژوهش ها، اطلاعات و تجربیات فرهنگی خود را به آسانی در اختیار همگان قرار دهند و برای نشر یکی از آثارشان هفت خوان رستم را طی نکنند و در آخر هم می خواهم از زحمات دوستان عزیزی که در راه انتشار این کتاب صادقانه به یاری ام شتافتند و همواره نظراتشان راه گشا بود تشکر و قدر دانی نمایم و برای همه این عزیزان آرزوی سلامتی و تندرستی نمایم.

استفاده از خبر با ذکر منبع بلامانع است

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید

کامل کردن گزینه های ستاره دار (*) الزامی است -
آدرس پست الکترونیکی شما محفوظ بوده و نمایش داده نخواهد شد -

پایگاه خبری، تحلیلی وطن آزاد